Skip to main content

Centralne rejony Malty, od umocnień Victoria Lines po konurbację Valletty, zajmują łagodne wzgórza, tarasowo opadające pola i gospodarstwa rolne, a także kilka rozrastających się miast.

Na południe od umocnień Victoria Lines leży Mdina, klejnot w maltańskiej koronie, obowiązkowy punkt programu każdej wycieczki. Kopuła katedry i potężne mury byłej stolicy Malty są dominującymi elementami panoramy płaskowyżu. Przedmieściem Mdiny jest Rabat, najlepiej znany z labiryntu katakumb mieszczącego się pod poziomem ulic. Rabat jest również miastem rzemieślników. Innym ważnym miastem Środkowej Malty jest Mosta z katedrą, której charakterystyczna kopuła widoczna jest niemal z każdego punktu widokowego na wyspie.

Mimo iż środkowa Malta jest przeważnie skalista, znajdują się tu dwa największe tereny zieleni na wyspie. Ogrody Buskett to jedyne miejsce w całym archipelagu porośnięte drzewami, natomiast w ogrodach otaczających San Anton Palace rosną różne egzotyczne rośliny.

 

Mdina

Miasto, leżące na szczycie wzgórza, otaczają średniowieczne fortyfikacje. Uliczki są bardzo wąskie i kręte. Nieczęsto można na nich spotkać przewodników. Obecnie  w Mdinie mieszka zaledwie 400 osób, z których większość najchętniej przebywa w swoich domach. Tylko stałym mieszkańcom wolno wjeżdżać do maista samochodem, dlatego ulice są przeważnie puste. Nie bez powodu więc Mdina nazywana jest „miastem ciszy”. Jest to miasto zacisznych alei, pięknych pałaców i ciekawych muzeów. Należy do nielicznych atrakcji architektonicznych Malty, w których powstaniu nie mieli udziału joannici.

  •  Katedra – Wielkie trzęsienie ziemi w 1693 r. prawie całkowicie zniszczyło katedrę w Mdinie pochodzącą z XIII w. Niecałe 10 lat po katastrofie w tym samym miejscu stanęła nowa świątynia w stylu barokowym. Fasada o harmonijnych proporcjach i potężna kopuła sprawiają, że jest to najbardziej udane dzieło architekta Lorenzo Gafy. Wnętrze robi duże wrażenie. Złocone ornamenty rzeźbiarskie, boczne kaplice oraz malowidła na sklepieniu, w apsydzie i kaplicach zapadają głęboko w pamięć. Wiele malowideł i rzeźb przedstawia sceny z życia św. Pawła. Najpiękniejszą z nich jest polichromia w apsydzie zatytułowana Katastrofa statku św. Pawła. Jest to jedno z nielicznych dzieł, które przetrwało trzesięnie ziemi.
  •  Cathedral Museum – Skarby ocalone z katedry zburzonej podczas trzęsienia ziemi znajdują się teraz we wspaniałym barokowym pałacu, w którym kiedyś mieściło się seminarium diecezjalne. W kolekcji wyróżniają się drzeworyty Albrechta Durera, grafiki Rembrandta i XIV-wieczny poliptyk, niegdyś zdobiący ołtarz w starej katedrze.
  •  Lochy Mdiny – W tajnych podziemnych przejściach, w komorach i komnatach znajdujących się pod Palazzo Vilhena mieści się muzeum. Woskowe rzeźby przedstawiają różne sceny z niechlubnych kart historii Malty. Można tu zobaczyć między innymi obrazy tortur i egzekucji, ścięte głowy nabijane na włócznie oraz chłostanie ladacznic i czarownic.
  •  Museum of Natural History – mieści się w Palazzo Vilhena, wzniesionym w XVIII w. w stylu francuskim. Poszczególne działy muzeum poświęcone są minerałom, skamieniałościom, rybom, owadom, ptakom i ssakom.
  •  Palazzo Falzon – W tym dobrze zachowanym XV-wiecznym budynku, będącym niegdyś siedzibą arystokratycznej rodziny w Mdinie, mieści się obecnie prywatne muzeum. W salach znajdują się zbiory obrazów, antyków, broni i ceramiki. Szczególnie interesujące są kolekcje obrazów i litografii, przedstawiające różne wydarzenia z historii wyspy.

 

Rabat

W porównaniu z cichą, maleńką średniowieczną Mdiną, otoczoną pierścieniem murów, Rabat wydaje się bardzo rozległy, gwarny i pełen życia. W tym najważniejszym ośrodku handlu w środkowej części Malty jest wiele barów, sklepów i atrakcji turystycznych.

W czasach rzymskich Rabat i Mdina były jednym miastem. Dopiero Arabowie wykopali wokół Mdiny fosę, aby zabezpieczyć miasto przez atakami wrogów i wówczas Rabat stał się przedmieściem. Obecnie w Rabacie warto obejrzeć kościoły, kaplice, pozostałości z czasów rzymskich i katakumby.

  •  Muzeum of Roman Antiquities – Muzeum mieści się w klasycystycznym budynku, stojącym w miejscu dawnego rzymskiego domu. Można tu między innymi podziwiać mozaikową posadzkę, kolumny, kapitele, posągi i kamienie nagrobne pochodzące z wykopalisk.
  •  St Paul’s Church & Grotto – Kościół farny św. Pawła, ufundowany w 1575 r., lecz przebudowany w 1692 r., powstał w miejscu jednej z najwcześniejszych kaplic chrześcijańskich na Malcie. Najciekawszym obiektem jest Grota św. Pawła. Według miejscowej tradycji właśnie tutaj św. Paweł spędził kilka godzin, nauczając. Według innej wersji był w tej grocie więziony. Podobno kamień wydłubany ze ściany groty ma moc uzdrawiającą. Najważniejszym dziełem jest marmurowy posąg św. Pawła.
  •  Wignacourt College Museum – Ten były dom kleryków, połączony z kościołem św. Pawła podziemnym przejściem, w 1981 r. przekształcono w muzeum i galerię obrazów. W zbiorach są między innymi: ceramika rzymska i punicka, stare mapy, monety, książki i meble.
  •  Katakumby – Pod całym Rabatem ciągnie się sieć katakumb, z których zbadano dotąd komnaty na powierzchni 3 km2. Niektóre są udostępnione zwiedzającym, inne znajdują się pod później wybudowanymi domami, jeszcze inne służą jako piwnice.
  •  St Agatha’s Catacombs – Kryptę niewielkiego kościoła św. Agaty zdobią wspaniałe gotyckie i renesansowe freski przedstawiające patronkę kościoła i innych świętych. W katakumbach, w podziemiach kościoła, znajdują się pogańskie, punickie i żydowskie miejsca pochówku, ale tylko chrześcijańska część jest udostępniona zwiedzającym. W ścianach ciemnych, wąskich korytarzy mieszczą się rodzinne komory grobowe oraz okrągłe kamienne stoły znane jako agape. Odbywały się przy nich rytualne uczty żałobne w rocznicę śmierci krewnych lub przyjaciół. W przykościelnym konwencie znajduje się muzeum z interesującą ekspozycją starożytnej ceramiki, rzeźby, minerałów i prehistorycznych szczątków zwierząt.
  •  St Paul’s Catacombs – W tym największym zespole katakumb Rabatu znajduje się skomplikowany labirynt wąskich korytarzy z grobowcami wykutymi w ścianach

 

Okolice Rabatu

  • Baskett Gardens – Ścieżki ogrodu obsadzone są piniami, świerkami, cyprysami, dębami, drzewami cytrusowymi i morwowymi. Ogrody są piękne przez cały rok, aczkolwiek wiosną wyglądają dużo atrakcyjniej niż latem. Cieszą się dużo popularnością zarówno wśród maieszkńców Malty, jak i turystów, zwłaszcza pod koniec czerwca, gdy odbywają się tu obchody świąta Imnarja.
  • Clapham Junction – Stanowisko archeologiczne znane z licznych prehistorycznych kolein. Należy szukać równoległych i przecinających się wgłębień w wapieniu, biegnących w stronę klifów.
  • Klify Dingli – Dingli, najwyżej położona wieś na Malcie, lezy niepodal klifów, które osiągają wysokość 253 m. Na szczególnie piękne widoki można liczyć wiosną, gdy na skałach zaczynają pojawiać się małe, dzikie irysy. 5 km od brzegu z morza wyłaniają się strome skały wysepki Fifla. W najwyższym punkcie wybrzeża stoi mała kapliczka, Magdalena Chapel, która jest otwierana tylko raz w roku, 22 lipca, w dniu św. Magdaleny.
  • Inquisitor’s Summer Palace – Pałac wzniesiono w 1625 r. Mieszczące się w jego podziemiach jaskinie służyły za pomieszczenia dla służby. Obecnie pałac jest oficjalną letnią rezydencją premiera. Położony jest w pięknej dolinie Girggenti porośniętej gajami cytrusowymi. Niedostępny dla zwiedzających.
  • Verdala Palace – Pałac położony 2,5 km na południe od Rabatu, otoczony parkiem jest jednym z najpiękniejszych miejsc na wyspie. Budynek zaprojektował w 1586 r. Gerolamo Cassar. Obenie jest letnią rezydencją prezydenta Malty i miejscem podejmowania znamienitych gości. Niedostepny dla zwiedzających.

 

Attard / trzy wsie

Wsie Attard, Balzan i Lija, znajdujące się ok. 6 km na zachód od Valletty, znane są z wielu eleganckich rezydencji otoczonych pięknymi ogrodami i często – wysokimi murami. Z biegiem lat wsie połączyły się i dziś tylko tubylcy wiedzą, gdzie niegdyś przebiegały między nimi granice.

  • San Anton Palace – Pałac zbudowany w XVII w. dla wielkiego mistrza joannitów Antoine de Paule obecnie pełni funckcję prywatnej rezydencji prezydenta Malty. Pałac nie jest dostepny dla zwiedzających, można jednak spacerować po otaczającym go parku, w którym rośnie wiele egzotycznych krzewów i kwiatów oraz znajduje się niewilelkie zoo.
  • Church of St Mary – Kościół wzniesony w 1613 r. według projektu 22-letniego architekta Tommasa Dinliego. Fasada, nawiązująca do rzymskich świątyń, charakteryzuje się wyjątkowo kunsztownym obramieniem drzwi.
  • Church of the Annunciation – stojący na rynku w Balzan i pochodzący z końca XVII w. – ma barokową fasadę o wyraźnych wpływach hiszpańskich.
  • Church of Savior – Za skromną, wręcz ascetyczną fasadą pochodzącego z XVII w. kościoła w Lija kryje się kunsztowne wnętrze, bogato zdobione freskami.

 

Gudja

Od kiedy zbudowano Międzynarodowy Port Lotniczy, ta rolnicza wieś, położona 7 km na południe od Valletty, zatraciła swój charakter, lecz mimo to zachowało się w niej sporo XVII- i XVIII-wiecznych budynków oraz cztery kościoły (jeden z nich, powstały w 1436 r., należy do najstarszych kościołów zachowanych na Malcie). W Gudji urodził się najwybitniejszy maltański architekt, Gerolamo Cassar.

 

Mosta

Nazwa tej miejscowości kojarzy się z tutejszym kościołem, a dokładniej mówiąc, z jego imponującą kopułą. Gdy ją ukończono w 1863 r., była jedną z nielicznych kopuł w Europie niewiele ustępująca kopule bazyliki św. Piotra w Rzymie. Kopuła, nieproporcjonalnie duża w stosunku do otaczającej kościół zabudowy wsi, jest widoczna z prawie wszystkich punktów widokowych na Malcie. Fasada z portykiem, podtrzymywanym przez olbrzymie jońskie kolumny, przypomina Panteon. Kościół mieści 10 tysięcy osób.

Najciekawszym eksponatem w miejscowym muzeum jest model 500-kilogramowej bomby z okresu II wojny światowej, która przebiła kopułę, upadła wśród wiernych, lecz jakimś cudem nie wybuchła.

 

Naxxar

Prawdopodobnie jest to jedna z pierwszych wsi, której mieszkańcy nawrócili się na chrześcijaństwo, a także jedna z najstarszych wsi na Malcie. Według legendy św. Paweł nauczał w kaplicy San Pawl tat-Targa na północnych obrzeżach Naxxaru, znanego również z prehistorycznych kolein wyrytych w wapieniu. Dwa razy w tygodniu można zwiedzać XIX-wieczny Palazzo Parisio. Ciekawy jest również kościół parafialny Matki Boskiej Zwycięskiej, wzniesiony  w latach 1616-1630.

 

Siggiewi

Największą atrakcją tej dużej wsi rolniczej jest barokowy kościół św. Mikołaja ze wspaniałą kopułą, jedna z najwyższych na Malcie.

 

Ta’qali

Plac w Ta’qali jest miejscem największego na wyspie targu rzemiosła. Mimo iż targ odwiedzają głównie turyści (jest to jeden z głównych punktów na trasie każdej wycieczki odwiedzającej wyspę), obowiązują tu nieco niższe ceny niż w sklepach z pamiątkami w kurortach i miastach. Można tu kupić wiele oryginalnych, typowych dla Malty pamiątek i przyjrzeć się rzemieślnikom przy pracy.

 

Victoria Lines

Pod koniec wieku naturalną linię obronną jaką tworzył rów tektoniczny, wykorzystali Brytyjczycy, wznosząc system samodzielnych fortów z wspierającymi je bastionami. Z przewodnikiem można zwiedzić fort Mosta. Wycieczka obejmuje również pobliskie katakumby i stanowiska artylerii. Fort Madliena, zbudowany w latach 1878-1880, wznosi się 132 m n.p.m. Roztacza się z niego piękny widok na brzegi zatok Salina, św. Pawła i Mellieha.

 

Żebbug

W mieście jest kilka kościołów, z których najpiękniejszy, pod wezwaniem św. Filipa, wzniesiono w 1632 r. Prawdopodobnie zaprojektował go Vittorio Cassar, syn Gerolama, uderzające jest bowiem podobieństwo światyni do katedry św. Jana w  Valletcie, również dzieła Gerolama.