Skip to main content

Położenie: na Morzu Śródziemnym pomiędzy Sycylią i północną Afryką
Sąsiedzi: wyspa na Morzu Śródziemnym
Skład etniczny: Maltańczycy 95,7%, Brytyjczycy 2,1%, inni 2,2%
Wyznania: katolicy 97,3%, anglikanie 1,2%, inni 1,5 %
Waluta: 1 euro
Język: maltański, angielski
Największe miasta: Rabat, Luqa, Victoria
Ustrój polityczny: republika wielopartyjna z jednoizbowym parlamentem

Święta narodowe
Dzień Wolności – 31 marca (1979)
Przepisy wjazdowe – z dniem 1 maja 2004 r. obywatele RP korzystają z prawa do swobodnego przepływu ludności w ramach Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu jest paszport bądź dowód osobisty (starego lub nowego wzoru). Przed wyjazdem należy upewnić się, że paszport jest ważny minimum 3 miesiące ponad planowany okres pobytu.

Maltę i Gozo odwiedza każdego roku ponad milion turystów. Przyciągają ich tutaj przede wszystkim piękne zabytki związane z bogatą historią wysp, słoneczna pogoda latem, dobra baza turystyczna oraz wyjątkowa gościnność mieszkańców.

Większa z wysp, Malta, mimo iż pod względem powierzchni jest mniejsza od Warszawy, ma największą w Europie gęstość zaludnienia. Kryształowo przejrzyste wody otaczające wyspę to raj dla miłośników nurkowania i pływania, a także żeglarstwa. Turystów kuszą też tawerny, bary, restauracje oraz dyskoteki, w których można się bawić do późna w nocy.

Na mniejszej wyspie Gozo oraz Comino, trzeciej w archipelagu maltańskim, życie toczy się powolnym rytmem. Chętnie wypoczywają tu turyści spragnieni ciszy i samotności, z dala od miejskiego zgiełku.

Malta i otaczające ją wysepki leżą w centralnej części Morza Śródziemnego, 93 km na południe od Sycylii i 300 km na północ od Libii. W skład archipelagu wchodzą: Malta, Gozo, Comino oraz dwie niezamieszkane wysepki: Cominotto na północy i Fifla na południu, ok. 5 km od brzegów Malty. Łączna powierzchnia tych wysp wynosi zaledwie 316 km2. Największa z nich, Malta, ma 27 km długości i 14,5 km szerokości.

Klimat Malty jest typowy dla regionu śródziemnomorskiego: lato jest długie i gorące, jesień – ciepła i niekiedy deszczowa, zimą zaś pogoda jest zmienna. Średnie dzienne nasłonecznienie na Malcie wynosi 8 godzin.

Brzegi Malty i Gozo są w większej części skaliste. Piaszczyste zatoczki spotyka się rzadko. Linia brzegowa Malty jest bardzo poszarpana. We wschodniej części wyspy dominują duże zatoki pełniące rolę naturalnych portów. Na południu efektowne nadmorskie klify wznoszą się na wysokość 250 m. Najbardziej malownicze klify znajdują się na Gozo, w okolicach miejscowości Dwerja.

Strategiczne położenie Malty na przecięciu szlaków żeglugowych przez Morze Śródziemne miało decydujący wpływ na jej historię. Swoje ślady pozostawili tu Fenicjanie, Kartagińczycy, Rzymianie, Grecy, Arabowie, Francuzi i Anglicy. Żadne miejsce na świecie nie zgromadziło na tak niewielkim obszarze tak wielu pamiątek przeszłości.

Podczas 268-letnich rządów zakonu joannitów Malta stała się ważnym ośrodkiem kultury. Wzniesiono wówczas wiele znaczących budowli – od wodociągów po potężne fortyfikacje. Zanim na początku XIX w. pojawili się Brytyjczycy, Malta należała do najciekawszych architektonicznie krajów Europy. Z kolei Brytyjczycy przyczynili się do rozwoju militarnej i handlowej infrastruktury wyspy.

W architekturze Malty dominują budowle sakralne i obronne. W epoce neolitu wznoszono tutaj potężne świątynie ku czci różnych bogów pogańskich, ale wraz z przyjęciem chrześcijaństwa zaczęto budować coraz okazalsze kościoły.

Umocnienia na wyspie są równie wspaniałe. Malta jest przede wszystkim fortecą, a potężny system obronny wokół Valletty, Floriany i Trójmiasta należy do najwspanialszych przykładów dawnej chrześcijańskiej architektury wojskowej na świecie.

Mimo wpływów innych religii, między innymi islamu, katolicyzm zawsze był dominującą religią na Malcie. Niemal na każdym miejscu – ma murach domów, drzwiach wejściowych – widoczne są figurki świętych. O dużej religijności Maltańczyków świadczą również kapliczki na rogach ulic oraz w niektórych autobusach, czasem okazałe, pięknie rzeźbione, niekiedy skromne.

Kościoły Malty i Gozo są w większości barokowe. Typowymi ich cechami są okazałe kopuły i imponująca wielkość. Bogato zdobione są również kościelne wnętrza, ze złoconymi arkadami i sklepieniami, kunsztownie dekorowanymi ołtarzami i baldachimami.

Podobnie jak w większości krajów katolickich, wchodzenie w skąpym ubraniu do kościoła najprawdopodobniej zostanie odebrane jako gorszące. W niektórych kościołach kobiety mogą wypożyczyć szale i spódnice.

Od 1974 r. Malta jest republiką, członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Głową państwa jest prezydent, wybierany przez parlament na 5-letnią kadencję. Prezydent pełni funkcje reprezentacyjne. Władza ustawodawcza należy do Izby Reprezentantów (parlamentu). Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem. Siedzibą Izby Reprezentantów jest Grand Master’s Palace, a premiera – Auberge de Castille.

Mała powierzchnia wyspy sprawia, że odległość od głównych ośrodków turystycznych, muzeów i obiektów zabytkowych nie jest zbyt duża.

Wody otaczające Maltę należą do najbardziej przejrzystych i najczystszych w basenie Morza Śródziemnego. Nie ma tu groźnych pływów ani prądów morskich, ale piaszczyste plaże są rzadkością. Przybrzeżne wody zapewniają doskonałe warunki do nurkowania i innych sportów wodnych, z wyjątkiem surfingu. Njalepsze miejsca do pływania znajdują się z dala od obszarów zabudowanych. Należy do nich przede wszystkim Blue Lagoon na wyspie Comino.

Wycieczki statkiem są jednym z najlepszych sposobów do zwiedzenia wyspy. W ofercie wielu biur podróży są rejsy dookoła wszystkich wysp archipelagu, a także podwodne safari.

Największym kurortem Malty jest Sliema. Miasto oferuje liczne udogodnienia dla turystów i dobre połączenia z innymi miastami wyspy. Turyści spragnieni dobrego wypoczynku, z dala od różnych atrakcji turystycznych, powinni wybrać się na Gozo. Jeszcze zaciszniejsza jest wysepka Comino, z zaledwie czterema stałymi mieszkańcami, na której znajduje się tylko jeden hotel.

Głównymi ośrodkami kulturalnymi na Malcie są Valletta, Mdina i Rabat. Stolica państwa, Valletta, ma dość atrakcji, by zająć turystę na dwa, trzy dni. Średniowieczna Midina jest malutka, lecz obfituje w oryginalną architekturę. Jej zwiedzanie można połączyć z oglądaniem kościołów i katakumb Rabatu. Kulturalnym ośrodkiem Gozo jest Victoria z ciekawą twierdzą.

Po wiekach obcej dominacji nikogo nie powinna dziwić gościnność Maltańczyków wobec przyjezdnych. Podobnie jak wszyscy południowcy, szanują rodziną i kochają dzieci. Wszyscy są życzliwi, pogodni i uśmiechnięci.

Mieszkańcy Gozo nieco różnią się od Maltańczyków, a między dwiema wyspami trwa cicha rywalizacja.

Na Malcie obowiązują dwa języki – angielski i maltański. Miejscowy język jest fascynujący, można w nim odnaleźć najrozmaitsze obce wpływy, jednak nie ma najmniejszej potrzeby, aby turyści goszczący na Malcie próbowali go opanować. Znaki i informacje są w dwóch językach, a mieszkańcy przeważnie znają angielski, często również włoski  i francuski.

Latem, zgodnie ze śródziemnomorskimi zwyczajami, większość Maltańczyków udaje się na sjestę. Trwa ona dwie lub trzy godziny. W tym czasie większość sklepów i urzędów jest zamknięta.

Obce wpływy odgrywają znaczącą rolę w maltańskiej kuchni. Bliskość Włoch spowodowała rozpowszechnienie na Malcie potraw z makaronu, po Brytyjczykach zostały steki, szarlotka i smażona ryba z frytkami. Autentyczne maltańskie potrawy należą do kuchni śródziemnomorskiej.

Maltańskie potrawy może nie zadowolą smakoszy, jednak ich ceny są umiarkowane, a wybór lokali duży. Oprócz licznych pizzerii, lokali wyspecjalizowanych w daniach z makaronu i barów przekąskowych, bywają też restauracje dla znawców dobrego jedzenia. Dużo jest także restauracji z owocami morza. Te ostatnie są bardzo różne – od rodzinnej nadbrzeżnej kafejki po elegancką restaurację ze zbiornikiem wodnym wypełnionym żywymi homarami.

Jadłospisy są prawie wszędzie tłumaczone na angielski.

  •  Zupy

Aljotta – zupa rybna, przyprawiona cebulą i ziołami

Brodu – bulion wołowy z dodatkiem selera, kabaczka i rzepy

Kawlata – jarzynowa z wieprzowiną lub maltańskimi kiełbaskami

Minestra – zupa jarzynowa, podobna do włoskiej minestrone, lecz gęściejsza

Soppa tal-armla – jarzynowa podawana z kozim serem

 

  • Pasta

Ravjul – maltańskie ravioli nadziewane serem ricotta

Ross fil-forn – ryż z siekaną wołowiną, jajami, pomidorami i szafranem

Timpana – zapiekanka z makaronu, mięsa, warzyw, sera i jaj

 

  • Jarzyny

Potrawy z miejscowych warzyw są często nadziewane farszem z mielonego mięsa, cebuli, pietruszki, oliwek, czerstwego pieczywa, ziół i pomidorów.

Brungiel – nadziewane bakłażany

Kapunata – bakłażany, pomidory, zielona papryka i czosnek

Qagoc c mimli – nadziewane karczochy

Qara’bali mimli – nadziewany kabaczek

 

  • Ryby i owoce morza

Świeże ryby są drogie i nie zawsze dostępne, zwłaszcza zimą. „Świeże” w jadłospisie oznacza, że rybę zamrożono natychmiast po złowieniu.

Accola – seriola

Awwija – homar

Calamari – kałamarnica (nadziewana, smażona lub duszona)

Cerna – granik

Clamar – kałamarnica

Dott- wrakoń

Gamblu – wielka krewetka

Granc – krab

Merluzzo – morszczuk

Qarnita – ośmiornica (często smażona w czosnku lub duszona w sosie z czerwonego wina)

Tamar – omułek

Tunnagg – tuńczyk (często gotowany z pomidorami, zieloną papryką i cebulą)

 

  • Potrawy z mięsa

Bragioli – zrazy wołowe z nadzieniem z mielonego mięsa, oliwek, jaj, bekonu, czerstwego pieczywa i pietruszki

Fenek biz-Zalza – potrawka z królika z dodatkiem cebuli, ziół i wina

Torta tal-fenek – pasztet z królika

 

  • Sery

Gbejna – owczy ser, który podaje się świeży, podsuszony lub przyprawiony. Jest to specjalność Gozo.

 

  • Pieczywo

Maltański chleb (hobz) ma chrupiącą skórkę i delikatny miękisz. Badania przeprowadzone przez gazetę o krajowym zasięgu wykazały, że Maltańczyk zjada dziennie średnio kilogram chleba! Po spróbowaniu tradycyjnego chleba łatwo zrozumieć przyczynę.

 

  • Napoje

Nalezy unikać najtańszych win lokalnej produkcji. Natomiast trochę droższe gatunki (wciąż znacznie poniżej poziomu cen importowanych win włoskich) sprawiają miłe zaskoczenie. Dwaj najwięksi miejscowi producenci to Marsovin i Emmanuel Delicata. Z produkcji Marsovin warto spróbować czerwonych win Cabernet Sauvignoni Merlot Noir, z białych – Chardonnay, Pinot Grigio i Sauvignon Blanc. Również Delicata produkuje Sauvignon Blanc, a także wyśmienite Chardonnay i Trebbiano. Należy uważać na mocne wina z Gozo, gdyż zawartość alkoholu może w nich wynosić nawet 14%, choć rzadko podaje się to na etykiecie.

Piwa Farson’s Blue Label i Hopleaf, warzone z brytyjskiego chmielu i przez długie lata pite przez brytyjskich żołnierzy, są wyśmienite.

Zakupy

Maltę trudno nazwać dobrym miejscem do robienia zakupów, wielu Maltańczyków woli całodzienną wyprawę na Sycylię. Turyści będą z pewnością zainteresowani wyrobami miejscowego rzemiosła, pięknie wyeksponowanymi w wioskach rzemieślników na Malcie i Gozo. Najważniejszą ulicą handlową jest Triq- il-Repubblika w Valletcie.

  • Ośrodki rzemiosła

Gozo Citadel Crafts Centre – targi rzemiosła artystycznego w dawnych zabudowaniach więziennych. Towar jest dostarczany przez prywatne firmy z Malty i Gozo.

Ta’Qali Craft Centre – Na starym lotnisku z czasów II wojny światowej można obserwować maltańskich rzemieślników przy pracy.

Ta’Dbiegi Crafts Village – Centrum rzemieślnicze w stylu Ta’Qali na Gozo, lecz w mniejszej skali. Miejscowe rękodzieło to głównie koronczarstwo i tkactwo.

 

  • Co kupić

Mosiądz i żelazo – Popularnymi pamiątkami są repliki mosiężnych kołatek w kształcie delfina, jakie widzi się w Mdinie oraz innych starych dzielnicach.

Ceramika – Miejscowe wyroby nie są tak barwne i różnorodne, jak można by się spodziewać po kraju basenu Morza Śródziemnego. Dominuje styl rustykalny, a z kolorów – brązowy i niebieski.

Szkło – Miejscowe szkło jest eleganckie, pięknie barwione i kosztuje niezbyt dużo. Są to wazony, garnki i ozdoby ze szkła w różnych odcieniach niebieskiego i zielonego.

Biżuteria – Maltańczycy wytwarzają biżuterię od wieków, dlatego na wyspie jest wielu jubilerów i złotników. Najlepsze zakupy robi się w Valletcie.

Koronki i tkaniny – Prawdziwe wyroby rękodzieła można dostać na Gozo, ale trzeba uważać na fabryczne imitacje koronki. Oryginalne są obrębiane koronką chusteczki do nosa, serwetki, obrusy i koronkowe chusty. Na Malcie i Gozo jest również duży wybór tanich, grubych swetrów. Wiszą one przed sklepami prawie wszędzie. Wyroby z bawełny mają bardzo umiarkowane ceny, zwłaszcza na bazarach.

 

  • Bazary

Najpopularniejszy jest pchli targ w Valletcie w niedzielę rano, w pobliżu City Gate. W dni powszednie targowiska są czynne na Merchants’ Street w Valletcie, a także w Rabacie, Marsaxlokk oraz w Victorii na Gozo.

 

Sport

Miłośnicy sportu mają na Malcie nieograniczone możliwości. Klimat i czysta woda sprzyjają uprawianiu sportów wodnych, są tu tereny do nurkowania, jedne z najlepszych na Morzu Śródziemnym. Wiele dużych hoteli ma własne urządzenia sportowe i rekreacyjne. Jest też kilka klubów sportowych, z których najważniejszy to Marsa Sports Club.

Marsa Sports Club – olbrzymi kompleks sportowy, w którym dosłownie każdy może znaleźć interesujące zajęcie. Jest tu 18-dołkowe pole golfowe, 17 kortów tenisowych z twardą nawierzchnią, 5 kortów do squasha, 18-dołkowe pole do minigolfa, boisko do krykieta i stoły bilardowe. Jest również ośrodek fitness z salą gimnastyczną i sauną, a w sezonie – basen.

Nurkowanie – Głębokie, czyste, ciepłe wody i piękny krajobraz podwodny sprawiają, że archipelag Malty to jedno z najlepszych miejsc do nurkowania i pływania z fajką w basenie Morza Śródziemnego. Skaliste brzegi i brak piaszczystych plaż wokół Malty uchroniły wody przybrzeżne przed większymi zanieczyszczeniami, a przeciętna widoczność pod wodą sięga 30 m. Na Malcie stworzono doskonałe warunki dla nurków na każdym poziomie umiejętności. Kluby nurków organizują całodzienne wycieczki na Gozo i Comino, u wybrzeży tych wysp znajdują się bowiem doskonałe tereny do nurkowania. Nektóre kluby organizują również nurkowanie nocą. Interesującym wyzwaniem dla nurków są dwa wraki spoczywające na dnie – brytyjski niszczyciel w Marsamxett Harbour i celowo zatopiony holownik oceaniczny w pobliżu Cirkewwy.

Wędkarstwo – Karta wędkarska nie jest potrzebna. Z nadbrzeżnych skał mozna łowić ryby w każdym miejscu. Można też umówić się z miejscowym rybakiem i wypłynąć łodzią w morze, ale zazwyczaj ta przyjemność słono kosztuje.

Żeglarstwo – Na Malcie jest bardzo dobra infrastruktura do uprawiania żeglarstwa, a sezon żeglarski trwa od kwietnia do listopada. Najważniejszymi wydarzeniami są: Comino Regatta w czerwcu, regaty Malta-Syrakuzy(Sycylia) w lipcu i Rimini-Malta-Rimini w sierpniu.

Piłka wodna – Maltańczycy lubią grać w piłkę wodną. W głównych ośrodkach turystycznych zbudowano specjalne baseny do uprawiania tego sportu.

Narciarstwo wodne – Sport ten można uprawiać przy głównych plażach. Najpopularniejsze miejsca to Mellieha i Golden Bay.

Windsurfing – Deski do windsurfingu można wypożyczyć na największych plażach Malty. Najlepszym miejscem do pływania jest Mellieha.

Lekka atletyka – Tradycyjnie w lutym lub marcu ma miejsce Maraton Maltański. 42-kilometrowa trasa prowadzi z Rabatu do Sliemy.

Piłka nożna – Maltańczycy kochają piłkę nożną, więc na wyspie jest bardzo wiele drużyn. Sezon piłkarski trwa od września do maja.

Wyścigi konne – Jest to na Malcie jeden z najchętniej oglądanych sportów, więc w niedzielne popołudnia (od października do maja) tor wyścigowy Marsa przyciąga tłumy widzów.

Tenis i sqash – Niektóre hotele dysponują własnymi kortami, są też znakomite tereny do gry w tenisa i sqasha w Marsa Sports Club i w innych klubach.

 Żródło: Malta – przewodniki Wiedzy i Życia

Wpisy o Malcie